Fatih'ten gazeller

Bir güneş yüzlü melek gördüm ki alem mahıdur.
Ol kara sünbülleri aşıklarınun ahıdur.

Karalar geymiş meh-i taban gibi ol serv-i naz,
Mülk-i efrengün meğer kim hüsn içinde şahıdur.

Ukde-i zünnarına her kimse kim dil bağlamaz,
Ehl-i iman olmaz ol aşıklarınun güm-rahıdur.

Gamzesi öldürdüğine lebleri canlar virür,
Var ise ol ruh-bahşün din-i İsa rahıdur.

Avniya kılma güman kim sana ram ola nigar,
Sen Sitanbul şahısun, ol (da) Kalata şahıdur.

Gazel, Hilmi Yücebaş'ın Fatih Sultan Mehmet: Kültür Dünyası, Menkıbeleri, Şiirleri (Memleket yayınları, 1981) s. 231'de yazıldığı gibi aktarıldı.

Bakalım neler diyor?

1. Bir güneş yüzlü melek gördüm ki alem onun Ay'ıdır.
2. Onun kara sümbülleri aşıklarının ahıdır.

3. Karalar giymiş ışık saçan Ay gibi o naz selvisi,
4. Meğerse güzellikte frenk diyarının şahıymış.

5. Zünnarının düğümüne gönül bağlamayan kim olursa olsun
6. Ehl-i iman değildir, o aşıkların yolundan çıkmıştır.

7. Gamzesinin öldürdüğüne dudakları canlar verir
8. O ruh bahşedenin dini, varsa eğer, İsa'nın dinidir.

9. Ey Avni, sanma ki sevgili sana ram olur,
10. (Çünkü) Sen İstanbul'un şahıysan, o da Galata'nın şahıdır.

Sonuçlar:

  1. Afet bir hatundur* (1, 3, 4, 7).
  2. Hristiyandır. (Burası biraz şüpheli (8), çünkü gamzesiyle öldürüp dudağıyla dirilterek (7) ruh bahşeden (8) birinin kendisinden başka birini beğenmesi biraz zordur, bu İsa bile olsa.)
  3. Galata'da (o zamanlarda azınlıkların oturduğu semt) oturur (10).
  4. Beline zünnar (hristiyanlık alameti olan kuşak) bağlar (5).
  5. Onun zünnarının düğümüne aşık olmayan, iman sahibi değildir (6).
  6. Aşıklarından epey ah almıştır (2).
  7. Ayrıca bir nazlı, bir müstağnidir ki, kendisini Galata şahı görüp İstanbul'un şahı olan Avni'ye bile yüz vermez, ama Avni anlayışlıdır, ona hak verir (9, 10).

(*Şiirde övülen kişinin hatun olduğunu anlamama yarayan bir ipucu bulunmuyor, ben de hüsn-ü zanda bulundum.)

Bağlamaz Firdevs'e gönlini Kalata'yı gören
Servi anmaz anda ol serv-i dil-arayı gören

Bir firengi şiveli İsa'yı gördüm anda kim,
Lebleri dirisidür dir idi İsa'yı gören

Akl ü fehmin din ü imanın nice zabt eylesün
Kafir olur hey müselmanlar o tersayı gören.

Kevseri anmaz ol içdüğü mey-i nabi içen
Mescide varmaz o varduği kilisayi gören

Bir firengi kafir oldugun bilürdü Avniya
Belde zünnarını boynunda çelipayı gören

Gazel, Hilmi Yücebaş'ın Fatih Sultan Mehmet: Kültür Dünyası, Menkıbeleri, Şiirleri (Memleket yayınları, 1981) s. 232'de yazıldığı gibi aktarıldı.

Bakalım neler diyor?

1. Galata'yı gören gönlünü Firdevs'e bağlamaz.
2. Oradaki gönül okşayan selviyi gören (artık) selvi (ağacını) anmaz olur.

3. Orada yabancı şiveli bir İsayı gördüm ki,
4. İsa'yı görenlerin dili, "(bu onun) dirisidir," derdi.

5. Akıl ve fikir, din ve imanını nasıl zaptetsin,
6. O Hıristiyanı gören, ey Müslümanlar, kafir olur.

7. Onun içtiği süzülmüş şarabı içen (artık) Kevser'i anmaz olur,
8. Onun gittiği kiliseyi gören (artık) camiye gitmez olur.

9. Ey Avni, onun bir frenk (ve) kafir olduğun bilirdi,
10. Belindeki zünnarı ve boynundaki haçı gören herkes.

Sonuçlar:

  1. Galata öyle muhteşem bir yerdir ki insana Firdevs'i (Cennetlerden birinin ve en itibarlısının adı) bile unutturur(1).
  2. Orada selvi boylu öyle bir bir dilara vardır ki (2),
    1. Onu gören artık selvileri bile küçümser (2).
    2. Onu gören İsa'ya benzetir (3,4).
    3. Onu görende ne akıl kalır, ne fikir, ne din ne de iman (5).
    4. O Hıristiyanı bir Müslüman görse, kafir olur (6).
  3. O şarap içer (7).
  4. O ne şaraptır öyle! İnsan o şarabı bir içse artık Kevser'i (Cennetlerin ırmağı) bile istemez (7).
  5. O kiliseye de gider (8).
  6. O ne kilisedir öyle! Onun gittiği kiliseyi bir gören artık camiye de gelmez olur (8).
  7. Ah, Avni ah! Onun belindeki zünnarı ve boynundaki haçı kim görse, onun bir Hıristiyan olduğunu anlardı(9,10).

İnceleme:

Fatih ne melektir, ne de şeytan; sadece bir insan. Ancak, normal bir insandan biraz ilerdedir, çünkü babası günden güne güçlenmekte olan bir ulusun hükümdarı, halkı da henüz aksiyon aşkını kaybetmemiş cevval ve faal bir ulus.

Eğitimine özel önem verildiği için genç yaşta başarılı olmuştur. Örneğin, çocukluğundan beri büyük işlere şartlandırılmış birinin, babasının imkanı da varsa, 7 dil bilmesi çok parlak bir şey değildir. Yine, çocukluk yaşında bile yönetim işlerinin bilfiil içinde olan birinin 21 yaşında devleti yönetmesi olağanüstü bir şey değildir.

Kraliçe olacak arı da normal bir arı gibi doğar, sadece beslenme şekli farklıdır.

İstanbul'un alınmasının çağ değiştirme noktası olması da çok sonraları ve batılıların kendi aralarında vardıkları bir mutabakattır. Nedeni de, bir Osmanlı çağının başlamış olması değil, önceki 1000 yıla damgasını vuran Kutsal Roma İmparatorluğunun devrini tamamlamış olmasıdır. Bu sebeple de, bir sonraki çağ Osmanlı devrinin resmen sona ermesinin tarihi olan 1920'den değil 1789'dan başlatılır.