Bana kültünü söyle
Kült1 kavramında üç ana fikir bulunur:
Biz/onlar terimleriyle düşünme ve onlardan tamamen alienation2.
Üye kazanmak ve üyeleri tutmak için çoğu zaman inceden inceye yoğun telkin3 teknikleri kullanma.
Karizmatik bir kült lideri.
Kültçülükte genellikle kültün dışındaki her şeyin şer ve tehditkar ve kültün içinde kurtuluşun lider ve onun öğretileriyle mümkün olduğu inancı gelişir. Telkin teknikleri şunlardır:
Stres ve yorgunluğa maruz bırakma.
Bu amaçla üyeler günün herhangi bir saatinde rahatsız edilebilir, onlara yapabileceğinden fazla iş verilir, sürekli meşgul edilirler.
Sosyal dengesizlik, tecrit ve baskı.
Sosyal hayattan kopma ve soyutlanma nedeniyle üyelerde sosyal uyumsuzluklar görülür. Üyeler toplumdan kopmaya ve soyutlanmaya teşvik edilir ve zorlanır.
Suçu hep kendinde arama ve daima kendini aşağılama.
Üyeler asla haklı olamazlar, sonunda haklı çıksalar bile onlardan özür dilenmez, haklı oldukları görmezden gelinir. Bütün yanlışlık ve başarısızlıklar onların samimi olmaması ve külte yürekten bağlanmamaları nedeniyledir ve bu nedenle başarısızlıklardan kendilerini sorumlu tutmak ve suçlu hissetmek zorundadırlar.
Korku, endişe ve paranoya.
Üyelerin sürekli korku ve endişe içinde olmaları ve kımıldayan her yaprağı aleyhlerinde görmeleri, onları bir arada tutmak için kesinlikle gereklidir. Kaynaşma, dayanışma ve kültün varlığını ve kült içinde kalma gerekliliğini haklı gösterme bu şekilde mümkündür.
Bilgi kontrolü.
Kült üyeleri her şeyi okuyamaz, seyredemez ve dinleyemez. Kendi basın-yayınları dışında izlenen her şey bir tür günahtır.
Basamak basamak sadakat ve kendini vakfetme.
En iyi üye asla sorgulamadan ve başını kaldırıp da "ben ne yapıyorum?" bile demeden her işe koşturan üyedir.
Olağanüstü haller deneyimleri yaşamak için kendi kendini hipnoz.
Kendisini psikolojik olarak iyice hazırlayan üye her türlü kerametvari deneyime açıktır. Duruma uygun gelişen olayların dikkatlice istatistiği tutulur ve tevafuk olarak kayda geçer, düşmeyenler ya görülmez ya da lihikmetin öyle olmuştur. Dervişin fikri-zikri meselindeki gibi rüyalar da haleti ruhiyeye uygun görülür ve öyle yorumlanır.
Siz veya tanıdığınız biri bir kült üyesi mi? İşte bunu anlamanıza yardımcı olacak bir kontrol listesi:
Grup yaşayan bir lidere odaklanmıştır, üyeler ona aşırı fanatizm ve sorgusuz sualsiz bağlılık sergiler.
Grubun zihni sürekli yeni üyeler kazanmayla meşguldür.
Sorgulama, kuşku duyma ve memnuniyetsizlik göstermeye kesinlikle izin verilmez, hatta bunlar cezalandırılır.
Grup veya lider hakkındaki kuşkuları bastırmak için meditasyon, birlikte ilahi veya zikir, anlaşılmaz sözler ve bezdirici iş rutinleri gibi zihin uyuşturucu teknikler kullanılır.
Liderlik bazen üyelerin nasıl düşüneceği, davranacağı ve hissedeceğine dair epey detaylı bir biçimde kurallar koyar. Örneğin üyeler nişanlanmak, evlenmek ve iş değiştirmek için liderden izin alırlar. Ne tür kıyafetlerin giyileceğine, nerelerde yaşanacağına, çocukların nasıl terbiye edileceğine … lider karar verir.
Grup elitisttir, kendisi, üyeleri ve lideri için özel mevki talep eder. Örneğin lider beklenen Mesih, Mehdi veya avatardır, grup ve/veya liderin özel misyonu insanlığı kurtarmaktır.
Grup biz/onlar polarizasyonu şeklinde ifade edilen zihniyete sahiptir, bu polarizasyon onları büyük toplumla çatışmaya iter.
Grubun lideri ordu mensupları ve diğer cemaat veya kült mensupları tarafından kabul edilmez.
Grup amacın aracı haklı kılmayacağını savunur, ancak uygulamada buna riayet edilmez. Örneğin takiyye, tanım gereği, riyakarlık olduğu halde en yaygın kamuflajdır. (Sözgelimi, bazı kültler için Atatürk mahrem konuşma ve yazılarda deccaldır, ancak bu kültlere ait resmi bir müessese kurulursa bir Atatürk köşesi açılır ve resimleri asılır.) Grup için zararlı olacağı tahmin edilen kişileri gruba yaklaştırmamak veya gruptaki zararlı kişileri gruptan uzaklaştırmak için kullanılan yöntemler başkaları için ahlaksızken kendileri için tedbir gereğidir.
Liderlik üyeleri kontrol altında tutmak için onları suçlar. Bütün güzellik ve başarı liderin, bütün başarısızlık ve suç üyelerindir. Arada sırada gerçekten suçlu bir üye toplum içinde (bazen adı verilmeden fakat suçu iyice tasvir edilerek) azarlanır ve böylece diğer üyelerin psikolojik olarak etkilenmeleri sağlanır.
Üyelerin gruba bağlılıkları onları aile ve akrabalarından koparır ve gruba katılmadan önceki kişisel amaç ve aktivitelerinden vazgeçtirir.
Üyelerin gruba orantısız zaman ve para ayırmaları beklenir.
Üyelerin sadece grup üyeleriyle sosyal bağ ve ilişki kurmaları beklenir.
Bu kelime "tarikat" veya "cemaat" kelimelerinden daha kapsamlıdır.