Tanrı zar atar mı?

Einstein'ın "Tanrı zar atmaz," sözü şöyle incelenebilir:

1. Bilimsel açıdan:

   1. Bu söz quantum mekaniğinin kesin sonuçları vermeyip sadece olasılıkları vermesine bir itiraz olarak söylenmiştir. Quantum mekaniği herhangi bir quantum mekaniksel olayın kesin sonucunu vermez. Ancak o deneyi çok sayıda tekrarlarsan % şu kadar şu sonucu, % bu kadar şu sonucu ... elde edersin der. Deneyler quantum mekaniğinin lehine cereyan ettiğine göre Einstein bu sözünde haksızdır.

   2. Bilimsel bir tartışmaya dini bir argüman getirmek bilimin tarzı değildir.

   3. Burada tam kıyas şöyledir:

      1. Tanrı zar atmaz.

      2. Bu nedenle evrende her olayın kesin ve önceden kestirilebilen sonucu vardır.

      3. Quantum mekaniği bizim olasılıkları hesaplayabileceğimizi, kesin sonuçları hesaplayamayacağımızı bildirir.

      4. Quantum mekaniği evrenin olasılıklarla işlediğini iddia eder.

      5. Quantum mekaniği Tanrı'nın zar attığını iddia eder.

      6. Quantum mekaniği yanlıştır.

      Bu kıyas mantıksal ve bilimsel açıdan bir sürü yanlış içerir:

      1. "Tanrı zar atmaz," sözünün ne kendisi ne de aksi kanıtlanabilir. (Yani, kimse Tanrı'nın yanında durup, onun işleri nasıl yürüttüğünü izlememiştir. Kimse Tanrı'yı laboratuvara davet edip kontrollü deneylerle onun evreni nasıl yönettiğini izlememiştir. Non-falsifiability yanlışı)

      2. Evrenin geçmiş, halihazır ve geleceğini kuşatan bir bilgi olmadan her olayın kesin ve önceden kestirilebilen sonucu olduğu iddia edilemez. (sweeping generalization yanlışı)

      3. Quantum mekaniği, deneysel verilere dayanarak, quantum olaylarının olasılıklarının hesaplanabileceği sonucuna varmıştır. Aksini kanıtlayan bir deney veya gözlem yapılabilirse, quantum mekaniği çöker. Öyleyse bu bilimsel bir teoridir.

      4. Quantum mekaniği evrenin olasılıklarla işlediğini iddia etmez, sadece bizim olasılıkları hesaplayabildiğimizi, kesin sonuçları hesaplayamadığımızı bildirir. Bu güne kadar aksine bir deney veya gözlem rapor edilmedi.

      5. Quantum mekaniği ölçme ve gözlem problemleriyle ilgilenir. Tanrı'nın işleri nasıl yürüttüğü bilim olarak quantum mekaninin konusu değildir. Bazı bilimciler bazı quantum mekaniksel sonuçları böyle yorumlayabilir, fakat onların yorumları bilim değildir.

      6. O halde, bu sonuç çıkarılamaz. (non-sequitur). Quantum mekaniğini yanlışlamak için, kesin sonuçları önceden hesaplanan basit veya karmaşık bir quantum olayı gözlemek yeterlidir.

2. Dini açıdan:

   1. Tanrı müslümanların inandığı Allah ise, o, tanım gereği, mutlak alim, mutlak kadir, külli irade sahibi ve "fa'alun lima yurid" (Bak Kur'an 11:107, 85:16) olduğundan, onun işleri nasıl yürütmesi gerektiği hakkında fikir yürütmek, ona akıl hocalığı yapmak kimsenin haddi değildir.

   2. Allah her işi kendi bildiği ve uygun gördüğü şekilde yapar. İnsanlar onun işlerini izleyip nasıl yaptığına dair bazı kurallar bulurlar. Bunlar çıkarılan kurallardır, konulan kurallar değil. Bu bilimdir. Kimse, tanımı gereği, Allah'a kural koyamaz, onunla mantık tartışmasına girip onu haksız çıkaramaz. Mantık onun yaptığıdır. (Bak Kur'an 11:20, 11:33, 16:46, 24:57, 29:22, 42:31)

   3. Bir şey insana ne kadar makul ve mantıklı ya da tersine ne kadar irrasyonel ve mantıksız gelirse gelsin, dinen nihai olan onun yaptığı ve onun aklından geçenlerdir (Bak Kur'an 5:116). Onun aklından ne geçtiğini sadece kendisi bilir. Onun yaptığı bir şey birine uymuyorsa, o kişinin mantığı deneysel ve gözlemsel verilere uygun olarak işlememektedir, çünkü evren ve hadiseler Onun yaptığıdır.

   4. Allah zar atmak isterse, ona kim engel olabilir? Einstein mi?

Sfenksin 16.sorusuna ve cevabı
Hawking'in görüşü