Avni'nin meselleri
İşte şuradan-buradan derlenmiş bir kaç mesel. Onları uygun bağlamlara yerleştirmek irfanınıza kalmış. (Ben birkaçının bağlamını yazdım.)
1. Prokrust'un yatağı
Mitolojiye göre Prokrust Atina ile Megara yolu üzerinde haydutluk yaparmış Biri küçük biri büyük iki yatağı varmış. Gelen geçen yolcuları soyduktan sonra uzun boyluları küçük yatağa yatırır, boyları yatakla bir olacak şekilde ayaklarını keser; kısaları da büyük yatağa yatırır, boyları yatakla bir oluncaya kadar ayaklarından çeke çeke uzatırmış.
[Benim bağlamım: Kimi zaman bir fikir bizim yetişemeyeceğimiz kadar uzun ya da değer vermeyeceğimiz kadar kısa olabilir. O fikri Prokrust'un yatağına yatırmak ya da yatırmamak, işte bütün mesele.]
Anlatıldığına göre, Osmanlı şehzadelerinin eğitimi sırasında onunla birlikte şamar oğlanı denen biri daha bulunurmuş. Şehzade hata yapınca cezayı şamar oğlanı çekermiş.
[Benim bağlamım: Kimi zaman ya çok sağlam temelleri olduğundan ya da backgroundumuz yetersiz olduğundan hoşumuza gitmeyen bir fikre cevap veremeyiz. Bu durumda o fikirle ilgiliymiş gibi görünen ancak fikir sahibinin savunmadığı bir fikri ele alıp onu çürütmeye çalışmak bağlamında bu deyimi kullanıyorum. "Şamar oğlanı" deyimini İngilizce adı "straw man" olan mantık yanlışına karşılık olmak üzere uydurmuştum.]
Bu yazıyı yazdıktan çok zaman sonra Alternatif Forum'daki Din Forumunu izlerken OutSider nickli bir katılımcının, bu "straw man" yanlışına harika bir açıklama getirdiğini gördüm. El elden üstündür, üslubunu aynen koruyarak, onu aşağıya kaydediyorum. Mail adresini yazmadığı için bilmiyorum, alenen de isteyemedim; buraya uğrar, yazısını görür ve rıza göstermezse hemen kaldırırım.
gavur
bir mantık yanlışını teşhis etmiş
ve adını koymuş
"straw man"
:= saman adam
haydi buna çöp adam yanlışı diyelim
bir argümanda kuvvetli olanı kenara itip
zayıf olanla güreşme
zayıf olanla kavga etme
zayıf olanı dövmeye çalışma
zayıf olanı çürütmeye çalışma
ve daha da aşırısı
ilgisiz olanla uğraşma anlamında
çöp adamcının fiziksel tavrı
sana bakmamaktır
yazısal tavrı
senin getirdiğin birincil argümanları ele almamaktır
çöp adamcı
mantık ve izan sahibiyse
yanlışı gösterildiğinde durur
korkak
ve yalancının biriyse
yanlışı gösterildiğinde bile
yine çöp adama saldırır
ne zamana kadar?
sen bıkıp da illallah deyip bırakıncaya kadar
çöp adamcının yalakaları varsa
o çöp adamı her dövdüğünde
onlar istiğrak geçirirler
onu şakşaklarlar
"efendi hazretleri nasıl da kindar düşmanın burnunu sürttü! hurraa! hurraa!" naraları atarlar
korkak
ve yalancı
çöp adamcıyla
mantıklı olmanın hiç bir yolu yoktur
çöp adamcıyla tartışıp da
tartışmadan galip çıkanı
şimdiye kadar görmek bana nasip olmadı
3. Eşeği dövemeyen semerini döver.
[Benim bağlamım: 2. maddedeki gibi]
4. Nasrettin Hoca'nın biri bir gün kapı önünde bir şeyler aranıyormuş. Biri sormuş:
"-Hocam, ne arıyorsun?"
"-Yüzüğümü."
"-Nerede kaybettin?"
"-Odunlukta."
"-Niye orada aramıyorsun?"
"-Orası karanlık."
5. Mr Taft: "-Senatör 'supererogation' kelimesiyle ne demek istiyor?"
Mr Connallyy: "-Senatör kelimenin manasını lügattan öğrenebilir. Ohio Senatörünü eğitmeye vaktim yok."
6. Henry Wallace: "-Bu anlaşmayı tasdik ederseniz, Rusya'yı 'köşeye sıkıştırılmış bir hayvan' haline getireceksiniz."
Connally: "- Ne dediniz, ne dediniz? Pastırma mı? Bu paktın pastırmayla ne ilgisi var?"
(Wallace "cornered beast" diyor, Connally "corned beef" anlamış gibi yapıyor.)
Kaynaklar: 1. Azra Erhat'ın Mitoloji Sözlüğü; 2., 3. ve 4. anonim; 5. ve 6. Nejat Muallimoğlu'nun Politikada Nükte.